Balkan Diasporası ve Kültür Araştırmaları dersleri kapsamında düzenlenen “Balkanlar’da Hukuk ve İnsan Hakları” programının ilk oturumunda, Berat Karakaya tarafından “Sırbistan Diasporasında Vatandaşlık, Azınlık Hakları ve Kimlik: Sancak Bölgesi Örneği Üzerinden Bir Hukuki Analiz” başlıklı ders gerçekleştirildi. Derste, Sırbistan’daki Sancak Bölgesi merkezinde şekillenen diaspora deneyimi, hukuk ve kimlik ekseninde kapsamlı biçimde ele alındı.
Dersin giriş bölümünde Karakaya, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda yer alan vatandaşlık tanımı üzerinden vatandaşlık kavramının hukuki ve teorik çerçevesini değerlendirdi. Vatandaşlığın yalnızca bir kimlik beyanı değil; haklar, yükümlülükler ve devletle kurulan hukuki bağın temel unsuru olduğu vurgulandı. Bu çerçevede diaspora kavramının da vatandaşlık, aidiyet ve sınır-aşan kimlik ilişkileriyle birlikte ele alınması gerektiği ifade edildi.
Sunumun devamında, Sırbistan sınırları içerisinde yer alan ve Müslüman Boşnak nüfusun yoğun olduğu Sancak Bölgesiörnek vaka olarak ele alındı. Karakaya, Sancaklıların Sırbistan’daki azınlık statüsünü; dil hakları, eğitim, din özgürlüğü ve siyasal temsil başlıkları altında hukuki bir perspektifle değerlendirdi. Bu alanlarda yaşanan sınırlılıkların, bireysel ve kolektif kimlik algısını doğrudan etkilediğine dikkat çekildi.
Derste ayrıca, Sancak diasporasının Batı Avrupa başta olmak üzere farklı ülkelerde geliştirdiği örgütlenme biçimleri ve bu yapıların hukuki zemini ele alındı. Diasporanın, ana vatanla bağlarını sürdürürken ev sahibi ülkelerin hukuk sistemleri içerisinde yeni kimlik ve aidiyet biçimleri ürettiği vurgulandı. Bu durumun, Sancaklı kimliğini hem koruyan hem de dönüştüren bir süreç yarattığı ifade edildi.
Karakaya, azınlık hakları meselesinin yalnızca ulusal hukukla sınırlı kalmadığını; uluslararası hukuk, Avrupa insan hakları mekanizmaları ve bölgesel sözleşmelerin de bu alanda belirleyici olduğunu belirtti. Sancak Bölgesi örneğinin, Balkanlar’da hukuk, diaspora ve kimlik ilişkilerinin kesişim noktalarını anlamak açısından önemli bir vaka sunduğu ifade edildi.
