Balkan Diasporası ve Kültür Araştırmaları dersleri kapsamında düzenlenen “Balkanlar’da Hukuk ve İnsan Hakları”programının ikinci oturumu, Ömer Faruk Tomu’nun katılımıyla gerçekleştirildi. “Bosna-Hersek Diasporasında Vatandaşlık ve Dönüş Hakkı: Savaş Sonrası Hukuki ve Kimliksel Süreçler” başlıklı derste, Bosna Savaşı sonrasında ortaya çıkan göç dalgalarının diasporik yapı üzerindeki etkileri çok boyutlu bir çerçevede ele alındı.
Dersin giriş bölümünde Tomu, 1992–1995 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı’nın yalnızca demografik bir kırılma değil; aynı zamanda hukuk, aidiyet ve kimlik alanlarında uzun vadeli sonuçlar doğuran bir süreç olduğunu vurguladı. Zorunlu göçle birlikte milyonlarca Bosnalının Avrupa ülkeleri başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerine yerleştiğini belirten Tomu, bu sürecin Bosna-Hersek diasporasının hukuki statüsünü belirleyen temel faktörlerden biri olduğunu ifade etti.
Sunumda, mültecilik, çifte vatandaşlık ve dönüş hakkı kavramları Bosna-Hersek örneği üzerinden ele alındı. Özellikle dönüş hakkının, yalnızca bireysel bir tercih değil; uluslararası hukuk, barış süreçleri ve toplumsal adaletle doğrudan ilişkili bir mesele olduğu vurgulandı. Bu bağlamda, savaş sonrası dönemde uygulamaya konulan hukuki düzenlemelerin diasporanın ana vatanla ilişkisini nasıl şekillendirdiği değerlendirildi.
Tomu, Dayton Barış Anlaşması’nın Bosna-Hersek’teki siyasal ve hukuki yapıyı belirleyen temel metinlerden biri olduğunu belirterek, anlaşmanın mülkiyet hakları, geri dönüş ve vatandaşlık politikaları üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Avrupa insan hakları rejimi ve uluslararası hukuk normlarının da Bosna-Hersek diasporasına yönelik uygulamalarda belirleyici bir rol oynadığı ifade edildi.
Dersin ilerleyen bölümünde, diaspora deneyiminin kimlik inşası üzerindeki etkileri ele alındı. Tomu, diasporada yaşayan Bosnalıların, hem yaşadıkları ülkelerin hukuk sistemleriyle hem de Bosna-Hersek’teki siyasi ve toplumsal yapıyla eş zamanlı ilişkiler kurduğunu belirtti. Bu durumun, aidiyet duygusunu çok katmanlı ve dinamik bir yapıya dönüştürdüğü vurgulandı.
